Affiche uit WO II
GAW Beeldbank XL5094
Toen en Noow afl. 13, gepubliceerd in Land van Weert 14 oktober 2009
Erfgoed, archivalia dan wel voorwerpen, kunnen op veelal verschillende manieren in een archief of een museum terechtkomen. Voor de hand ligt natuurlijk het bewuste verzamelen ervan, dan wel, in het archief, de overbrenging van het bestuursorgaan.
Maar het Weerter archief en Gemeentemuseum bewaren ook materiaal dat op een minder gebruikelijke manier in de collectie is gaan behoren.
Soms liggen zelfs voorwerpen onder je neus en weet je niet meer dat het om voorwerpen uit de museale collectie gaat of materiaal dat waard is als zodanig bewaard te worden.
Neem de oorlogsaffiches uit de gemeentelijke collectie, die op een niet gebruikelijke manier hun weg naar de collectie vonden.
De affiches vormen samen een van de meest fleurige collecties die in het Weerter archiefdepot bewaard worden. Feitelijk gaat het om een opslag voor het gemeentemuseum, maar evengoed… de affiches vormen onderdeel van het Weerter erfgoed van dé oorlog.
Deze affiches werden in de jaren 80 van de vorige eeuw bewaard in een grote kartonnen doos op de zolder van het Gemeentemuseum De Tiendschuur. Ze waren bij een enkeling wel bekend, maar vormden op dat moment geen geregistreerd onderdeel van de museale collectie.
Hoe ze op de zolder terecht waren gekomen is nog onopgehelderd. Waarschijnlijk zijn ze daar in 1984 naartoe overgebracht vanuit het oud-stadhuis omdat in de Tiendschuur een tentoonstelling gehouden werd, gewijd aan de oorlogsjaren.
In elk geval is de relatie met dat stadhuis duidelijk, want een van de affiches is nog gevouwen en draagt aan de achterzijde een postzegel en adressering, gericht aan het gemeentebestuur van Weert, gevestigd aan de Markt.
Was daar een ambtenaar die de affiches netjes in ontvangst nam en een exemplaar achterhield als archivering? Bekend is dat de toenmalige gemeente-ontvanger Pierre Linssen (zeer geïnteresseerd in de geschiedenis van zijn stad en als een soort vader van de museale collectie te beschouwen) allerlei zaken op schrift bijhield en voorwerpen netjes bewaarde. Het is daarom zeer aannemelijk dat hij onze verzamelaar is geweest.
Het mag misschien vreemd lijken, maar de opslag van het affichemateriaal uit de oorlog, zoveel jaar nog na dato, was niet ongewoon.
Eind jaren 80 werden op een van de zolderkamers van het toen al in een museum omgetoverde oud-stadhuis nog talloze andere voorwerpen uit de Tweede Wereldoorlog bewaard.
Bewaard is misschien wat al te fraai gezegd, want het materiaal lag er op een hoop gegooid, een bewijs dat wat nu als historisch kleinood bewaard wordt, in het verleden met minder zorg werd behandeld.
Soms verkeerde dat materiaal nog in een goede staat zoals de vele speldjes van de winterhulp, andere voorwerpen vertoonden duidelijk de tand des tijds. Zo hadden de motten zich ontfermd over delen van enkele kledingsstukken van de Nederlandse Arbeidsdienst.
Daaronder ook uniformonderdelen afkomstig van een ex-opzichter. Deze dienst, afgekort N.A.D., kende in de gemeente Weert zowaar twee kampen, één in Tungelroy, dat bij vele Weertenaren bekend is en later lange tijd gebruikt werd voor de opvang van gerepatrieerde Molukse gezinnen; het andere, minder bekend, was dat bij Sluis 16, daar waar nu de Loozerweg en de betonindustrieën liggen.
Deze laatstgenoemde voorwerpen maken samen met de affiches deel uit van een tentoonstelling over oorlogsaffiches in Gemeentemuseum de Tiendschuur.
De expositie is een samenwerking van de beide erfgoedinstellingen van de gemeente, archief en Tiendschuur. De voorwerpen zorgen voor een context van het eigenlijke hoofdonderdeel, de affiches. Die laat zien hoe de Duitsers de Weertenaren bestookten met beelden en leuzen om hen voor de Duitse zaak proberen te winnen. Daarbij schilderden ze vaak de geallieerden af als misdadig en monsterachtig.
Ook had de bezetter geld, soldaten en arbeiders nodig voor de eigen oorlogsinspanning en gebruikte daarvoor deze vorm van straatpropaganda.
Vaak appelleerde hij aan gevoelens van vaderlandsliefde en offerbereidheid.
Ook de geallieerden startten na de bevrijding met hun communicatie via affiches en ageerden daarbij onder andere tegen de zwarte markt of riepen op tot de strijd tegen Japan.
Zelfs een Weerter bedrijf werd ingeschakeld. Van de persen van Smeets Offset rolden na de bevrijding affiches met de tekst Free Holland welcomes the soldiers of the allies. Dat laatste affiche maakt gek genoeg geen deel uit van de hierboven beschreven collectie. Dat het toch op de expositie hangt is te wijten aan een schenking van een particulier aan het Gemeentearchief.
De expositie in Gemeentemuseum De Tiendschuur is tot en met 29 november 2009 te zien geweest.